ააფი
ბიზნესმენი
გამოწერა
კონსალტინგი
წიგნები
კონტაქტი
კითხვა–პასუხი
აუდიტორული საქმიანობა
აღრიცხვა და გადასახადები
იურიდიული კონსულტაცია
საბანკო სისტემა
სადაზღვევო საქმიანობა
სტუმარი
ლოგიკური ამოცანა
სხვადასხვა
შრომის ბირჟა
ნორმატიული დოკუმენტები
შეკითხვა რედაქციას
კითხვა–პასუხი
კითხვა-პასუხი #1(იანვარი), 2010
ამ რუბრიკით ჟურნალში ქვეყნდება პასუხები ჩვენი მკითხველების იმ შეკითხვებზე, რომლებიც ბუღალტრულ აღრიცხვას, საგადასახადო და საბაჟო კანონმდებლობასა და სამოქალაქო სამართალს შეეხება. დასმულ შეკითხვებზე პასუხს გასცემენ შპს "ააფ-მენეჯმენტი"-ს მენეჯერები, ქართული აუდიტური კომპანიების - შპს "ცოდნისა"-ს და შპს "ააფ კონსალტინგი"-ს აუდიტორები, საქართველოს სხვა წამყვანი საკონსულტაციო ფირმების სპეციალისტები.

შეკითხვები მიიღება წერილობითი სახით, ფოსტით, ელექტრონული ფოსტით, ფაქსით ან სხვა საშუალებით. უშუალოდ რედაქციიდან ჟურნალის ხელმომწერებს შეუძლიათ შეკითხვით მოგვმართონ ტელეფონის მეშვეობითაც. ანონიმური შეკითხვები მიღებული არ იქნება! თუმცა შეკითხვის ავტორთა ვინაობა ჟურნალში არ გამოქვეყნდება.

შეკითხვები მიიღება ელექტრონული ფოსტით: info@aaf.ge ან ტელ/ფაქსით: 39-33-50.

წინამდებარე ნომერში მკითხველთა შეკითხვებს პასუხობს შპს აუდიტური კონცერნი "ცოდნისა"-ს აუდიტისა და კონსალტინგის მენეჯერი მაია შენგელია.

კითხვა: რა განსხვავებაა მაღაზიის დალუქვასა და დაყადაღებას შორის? რომელი მუხლითაა განსაზღვრული მაღაზიის დალუქვა? დალუქვამდე უნდა მიეცეს თუ არა მაღაზიის მფლობელს ვადა (დავალიანების დაფარვის)?

პასუხი: სსკ 87-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო კოდექსის მიზნებისათვის "ქონებაზე ყადაღის დადება არის გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის ქონების აღწერა (მხოლოდ ამ მუხლის პირველ ნაწილში აღნიშნულ ფარგლებში), ამ ქონების განკარგვის (გადამხდელის მიერ ნებისმიერი ფორმით გასხვისების, დაგირავების, იპოთეკის, უზუფრუქტის, სერვიტუტის ან აღნაგობით დატვირთვის, თხოვების, ქორავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებების დადების, სხვისთვის დროებით ან მუდმივ მფლობელობაში გადაცემის) აკრძალვას, მაგრამ არა ჩვეულებრივი საწარმოო მიზნით გამოყენებას (გარდა რეალიზაციისათვის გათვალისწინებული საქონლისა), და სარეალიზაციოდ განკუთვნილი საქონლის შესანახად გადაცემას. ქონებაზე ყადაღის დადების შემთხვევაში გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს არა აქვს ამ ქონების გადაცემის, გაყიდვის, გაქირავების, იჯარით გადაცემის ან სხვა სახით განკარგვის უფლება საგადასახადო ორგანოს წერლობითი თანხმობის გარეშე, ისიც მხოლოდ იმ პირობით, რომ უზრუნველყოფილი იქნება ამის შედეგად ამონაგები თანხის შეტანა საგადასახადო დავალიანების დასაფარავად".

ქონებაზე ყადაღის დადება, საზოგადოდ, ხდება გადასახადის გადამხდელის მიერ აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის შემთხვევაში, გადამხდელის წინასწარი გაფრთხილების გარეშე, საგადასახადო ორგანოს უფროსის/მისი მოადგილის შესაბამისი ბრძანების გადამხდელისთვის გაცნობისთანავე. აღიარებული საგადასახადო დავალიანების დაფარვაზე რაიმე ვადის მიცემას საგადასახადო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. გარდა ამისა, სსკ 87-ე მუხლის მე-13 ნაწილის მიხედვით, "თუ საგადასახადო ორგანოს საკმარისი საფუძველი აქვს მიიჩნიოს, რომ გადასახადის გადახდევინებას საფრთხე ემუქრება (მათ შორის, დეკლარაციების წარდგენისათვის თავის არიდებით), მიუხედავად იმისა, აღიარებულია თუ არა საგადასახადო დავალიანება, მას უფლება აქვს დაუყოვნებლივ დაადოს ყადაღა მოვალის ქონებას საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში. ასეთ შემთხვევაში საგადასახადო ორგანომ ყადაღის დადებიდან 72 საათში სასამართლოს უნდა წარუდგინოს შუამდგომლობა მოვალის ქონების საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთვის თაობაზე (თუ მოვალეს აქვს შესაბამისი ქონება) ან/და ქონებაზე ყადაღის დადების დადასტურების შესახებ (თუ მოვალეს არა აქვს საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დასატვირთი ქონება ან მისი ღირებულება არასაკმარისია საგადასახადო დავალიანების დასაფარავად). სასამართლო ვალდებულია მომდევნო 72 საათის განმავლობაში მიიღოს განჩინება შუამდგომლობის სრულად ან ნაწილობრივი დაკმაყოფილების თაობაზე ან უარყოფის შესახებ. თუ აღნიშნულ ვადაში საგადასახადო ორგანო სასამართლოში არ წარადგენს შუამდგომლობას ან სასამართლო არ მიიღებს განჩინებას ქონებაზე ყადაღის დადასტურების შესახებ, ყადაღა მოხსნილად ჩაითვლება".

რაც შეეხება დალუქვას, ის ქონებაზე ყადაღის დადების შემადგენელი ნაწილია და კონკრეტულ საგანზე ან სადგომზე ლუქის დადებას ნიშნავს. სსკ 87-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, ქონებაზე ყადაღის დადების (აღწერის) აქტში უნდა აღინიშნოს საგანი ან/და სადგომი, რომელიც დაილუქა, და მასზე დადებული ლუქების რაოდენობა და აღწერილობა.

კითხვა: სამშენებლო ამხანაგობის წევრმა ფიზიკურმა პირმა გაყიდა თავისი წილი ამხანაგობაში. ჩაითვლება თუ არა ეს წილი ფინანსურ ინსტრუმენტად და დაიბეგრება თუ არა დღგ-ით, თუ აღნიშნული ფიზიკური პირი მიიღებდა განსაზღვრულ ბინას კორპუსის მშენებლობის დამთავრების შემდეგ?

პასუხი: ამხანაგობა ანუ იურიდიული პირის დაფუძნების გარეშე ერთზე მეტი პირის საკუთრების ან/და ერთობლივი საქმიანობის ბაზაზე წარმონაქმნი წარმოდგენს თანამფლობელობას სსკ 206-ე მუხლის მიხედვით. მოცემულ შემთხვევაში ამხანაგობაში წილის გაყიდვა ვერ ჩაითვლება ფინანსური ინსტრუმენტის მიწოდებად, რომელიც გათავისუფლებულია დღგ-ით დაბეგვრისაგან, რადგან:

1) შეკითხვაში აღნიშნულია, რომ წილის გამყიდველ ფიზიკურ პირს უნდა მიეღო განსაზღვრული ბინა კორპუსის მშენებლობის დამთავრების შემდეგ (ანუ ეს ბინა მასზე მიმაგრებული/განპირობებული იყო);

2) სსკ მე-19 მუხლის მე-4 ნაწილში კი აღნიშნულია: "ამ კოდექსის 206-ე მუხლით გათვალისწინებული თანამფლობელობის შემთხვევაში მფლობელის წილი, თუ მასზე არ არის მიმაგრებული/განპირობებული ქონება, მათ შორის, ქონებაზე უფლების წინასწარი რეგისტრაციის შემთხვევაში, უფლება წარმოდგენს ფინანსურ ინსტრუმენტს".

შესაბამისად, შეკითხვაში მითითებულ შემთხვევაში ამხანაგობაში წილის გაყიდვა დღგ-ით დაიბეგრება. იგივეს ადასტურებს სსკ 230-ე მუხლის 1-"ჰ7" პუნქტი, რომლის თანახმად, "ამხანაგობის წილის (ქონებაზე წინასწარი რეგისტრაციის უფლების) მიწოდება" გათავისუფლებულია დღგ-ისაგან იმ შემთხვევაში, თუ "ამ წილზე (უფლებაზე) არ არის მიმაგრებული/განპირობებული ქონება".

დამატებით შევნიშნავთ, რომ მართალია, ჩვენს მიერ მითითებული დებულებები ეხება მხოლოდ 2009 წლის 7 აგვისტოდან შექმნილ ამხანაგობებს (საქართველოს 2009 წლის 17 ივლისის #1527-რს კანონის ამოქმედების თარიღი), მაგრამ, ჩვენი აზრით, ამხანაგობაში წილის გაყიდვა მანამდე შექმნილი ამხანაგობების შემთხვევაშიც დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციაა.

კითხვა: შპს-მ წლის ბოლოს დარჩენილი გაუნაწილებელი მოგებიდან საერთო კრების გადაწყვეტილებით მოახდინა საწესდებო კაპიტალის გაზრდა. ხომ არ არის ეს დარღვევა, რადგან დივიდენდის გაცემა არ მომხდარა? ბიუჯეტს ამით ხომ არაფერი დააკლდება?

პასუხი: დამფუძნებელთა საერთო კრების გადაწყვეტილებით, შპს-ის გაუნაწილებელი მოგებიდან წესდებით განსაზღვრული კაპიტალის გაზრდა დასაშვებია, მაგრამ ეს დამფუძნებელთათვის დივიდენდის გაცემის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს, რადგან ეს იგივეა, დამფუძნებლებს დივიდენდი ფულადი სახით რომ აეღოთ და შემდეგ შპს ის კაპიტალის გაზრდა დამატებითი შენატანებით მოეხდინათ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გაუნაწილებელი მოგებიდან კაპიტალის გაზრდისას უნდა მოხდეს დამფუძნებლების დაბეგვრა დივიდენდებიდან გადასახადით - 5%-ით, თუ ეს დამფუძნებლები ან ფიზიკური პირები, ან უცხოური საწარმოები არიან, რადგან სსკ 195-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოს საწარმოს მიერ "მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის პირველი პუნქტით განსაზღვრული პირებისათვის (გარდა ინდივიდუალური საწარმოსი და სამეწარმეო ამხანაგობისა), ასევე სახელმწიფოსათვის გადახდილი დივიდენდები გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება.

კითხვა: საგადასახადო კოდექსის ახალი ცვლილებების მიხედვით, საზოგადოებრივი კვების ობიექტებში ქრონომეტრაჟის ჩატარებისას 7 დღის ჯამური ბრუნვა (მაქსიმალური და მინიმალური დღეების ბრუნვების გამოკლებით) შეუდარდება წინა 7 დღის ჯამურ ბრუნვებს (მაქსიმალური და მინიმალური ბრუნვების გამოკლებით). როგორ უნდა გავიგოთ ეს? მაგალითად, ვთქვათ, ქრონომეტრაჟით პირველ დღეს დაფიქსირდა 500 ლარი, მეორე დღეს - 500 ლარი, მესამე დღეს - 550 ლარი, მეოთხე დღეს 600 ლარი, მეხუთე დღეს - 700 ლარი, მეექვსე დღეს - 800 ლარი, მეშვიდე დღეს - 800 ლარი. რა იქნება ამ შემთხვევაში 7 დღის ჯამური ბრუნვა მაქსიმალური და მინიმალური დღიური ბრუნვების გამოკლებით?

პასუხი: აღნიშნული 7 დღის განმავლობაში მინიმალური დღიური ბრუნვა იყო 500 ლარი, ხოლო მაქსიმალური - 800 ლარი. შესაბამისად, 7 დღის ჯამური ბრუნვა მაქსიმალური და მინიმალური დღიური ბრუნვების გამოკლებით იქნება:

500+500+550+600+700+800+800-500-800=3150 ლარი.

კითხვა: მაქვს საბიუჯეტო დავალიანება 15000 ლარი, რასაც ვეთანხმები და აღიარებული მაქვს. მაქვს თუ არა უფლება ვისარგებლო საქართველოს მთავრობის მიერ 2009 წლის 15 დეკემბერს დადგენილი #230 საგადასახადო შეთანხმების წესით?

პასუხი: საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 15 დეკემბრის #230 დადგენილებით დამტკიცებული "საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების წესის და პირობების" მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, იმ საგადასახადო დავალიანებაზე, რომელიც აღემატება 100 000 ლარს და აღიარებულია გადასახადის გადამხდელის მიერ, შესაძლებელია გავრცელდეს საგადასახადო შეთანხმების წესი, თუ ეს დავალიანება აღიარებულია სსკ XVII1 თავის ("საგადასახადო შეთანხმება") ძალაში შესვლამდე - 2009 წლის 21 დეკემბრამდე. თუ ეს პირობა დაკმაყოფილებულია, მაშინ საგადასახადო შეთანხმება შეიძლება გავრცელდეს როგორც გადასახადის ძირითადი თანხის, ასევე სანქციების ნაწილზე.

კითხვა: მაქვს ბიუჯეტის წინაშე დავალიანება 20000 ლარი, ვაგრძელებ დავას ფინანსთა სამინისტროში. მაქვს თუ არა უფლება ვისარგებლო საგადასახადო შეთანხმებით? თუ მთავრობა არ დამეთანხმა ჩემს შეთავაზებაზე, მაქვს თუ არა უფლება კვლავ გავაგრძელო დავა ფინანსთა სამინისტროში?

პასუხი: საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 15 დეკემბრის #230 დადგენილებით დამტკიცებული "საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების წესის და პირობების" მე-2 მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, "საგადასახადო შეთანხმების გაფორმება შესაძლებელია, თუ გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულებების ჯამური ოდენობა აღემატება 10 000 ლარს და არ არის აღიარებული მის მიერ", ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, "გადასახადის გადამხდელისათვის დარიცხული საგადასახადო ვალდებულების შემცირება საგადასახადო შეთანხმებით შესაძლებელია... საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში საგადასახადო დავის დაწყებამდე ან დავის წარმოების პერიოდში - გადასახადის ძირითადი თანხის ან/და სანქციების ნაწილში".

ამგვარად, თქვენ შეგიძლიათ სცადოთ საგადასახადო შეთანხმების გამოყენება. თუ საქართველოს მთავრობა თქვენს შეთავაზებაზე არ დათანხმდა, მაშინ საგადასახადო დავის გაგრძელება არ იკრძალება, მხოლოდ თქვენ უნდა ჩაეტიოთ საგადასახადო დავის წარმოების სსკ მე-8 კარით (XIX-XX თავები) დადგენილ ვადებში.

კითხვა: რეგისტრირებული ვარ 2006 წელს. 2006 წლის შემცირებულმა მოგების გადასახადის ძირითადმა თანხამ შეადგინა 8 000 ლარი, 2007 წელს - 9 000 ლარი, 2008 წელს - 10 000 ლარი, 2009 წელს - 5 000 ლარი. აღიძრება თუ არა ჩემს მიმართ სისხლის სამართლის საქმე გადასახადების შემცირებისათვის, მიუხედავად იმისა, რომ ერთ წელში შემცირებული თანხა არ აჭარბებს 25 000 ლარს? ამ შემთხვევაში ყველა წლის დამალული გადასახადები იკრიბება? მაქვს თუ არა უფლება, საგადასახადო შეთანხმებისათვის მივმართო შემოსავლების სამსახურს, თუ დამიჭერენ?

პასუხი: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის მიხედვით, გადასახადებისაგან თავის არიდებისთვის განსაზღვრულია შემდეგი სახის პასუხისმგებლობა:

"1. დიდი ოდენობით გადასახადისათვის განზრახ თავის არიდება, -
ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამიდან ხუთ წლამდე.

2. ამ მუხლით გათვალისწინებული სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება, თუ საგადასახადო შემოწმების შედეგებზე საგადასახადო მოთხოვნის ან საბაჟო შეტყობინების მიღებიდან 45 სამუშაო დღის ვადაში გადახდილი, გადავადებული ან კორექტირებული იქნება გადასახდელად დაკისრებული ძირითადი თანხა.

შენიშვნა:

1. ამ მუხლში დიდ ოდენობად ითვლება, როდესაც გადასახდელი გადასახადის თანხა აღემატება ოცდახუთი ათას ლარს, ხოლო განსაკუთრებით დიდ ოდენობად - როდესაც თანხა აღემატება სამოცდათხუთმეტი ათას ლარს".

მოცემულ შემთხვევაში, თუ საგადასახადო შემოწმებამ გამოავლინა, რომ 2006-2009 წლებში დამალული გადასახადების საერთო ოდენობა 32 ათასი ლარია, რაც აღემატება 25 ათას ლარს, ეს განხილული იქნება დიდი ოდენობით გადასახადისათვის თავის არიდებად, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს თქვენს მიმართ სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება. მიუხედავად ამისა, თქვენ შეგიძლიათ მიმართოთ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურს საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების თხოვნით, რადგან ამ საგადასახადო სიახლის ერთ-ერთი დანიშნულება სწორედ გადამხდელთა მიერ არადეკლარირებული (ანუ დამალული) გადასახადების ნებაყოფლობითი აღიარებაა. საქართველოს მთავრობის 2009 წ. 15 დეკემბრის #230 დადგენილებით დამტკიცებული "საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების წესი და პირობები"-ს მე-9 მუხლის თანახმად, "თუ გადასახადის გადამხდელი საგადასახადო შემოწმების ჩატარებამდე ან დასრულებამდე განაცხადებს მის მიერ არადეკლარირებული და შეუსრულებელი საგადასახადო ვალდებულებების ჯამურ ოდენობას, შემოსავლების სამსახური საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილების საფუძველზე უფლებამოსილია, საგადასახადო შეთანხმების აქტით განსაზღვროს შესაბამისი პერიოდისათვის გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულებები, გადასახადის სახეების მიხედვით". საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების შემდეგ დაუშვებელია აღნიშნული პერიოდისათვის გადასახადის გადამხდელისათვის საგადასახადო ორგანოს მიერ საგადასახადო ვალდებულებების დამატებით დარიცხვა (გარდა გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევისა).

საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული პირობების შესრულების შემდეგ გადასახადის გადამხდელისათვის შესაბამისი საგადასახადო ვალდებულებების დარიცხვა მისი პირადი აღრიცხვის ბარათებზე ხდება შემოსავლების სამსახურის უფროსის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ცხადია, ამის შემდეგ გადასახადები დამალულად აღარ ჩაითვლება.

კითხვა: ვთქვათ, საქონლის ტრანსპორტირებისას გზაში აღმომიჩინეს უზედნადებო შპალერი 200 ლარის, ლაქი 100 ლარის, ლურსმანი 50 ლარის. ამ შემთხვევაში ცალ-ცალკე ვჯარიმდები 1000-1000 ლარით თითოეულ საქონელზე თუ მთლიან საქონელზე 1000 ლარით?

პასუხი: სსკ 143-ე მუხლის მიხედვით, "სამეწარმეო საქმიანობისათვის საქონლის სასაქონლო ზედნადების გარეშე ტრანსპორტირება..., თუ სასაქონლო ზედნადების გარეშე ტრანსპორტირებული ან მიწოდებული/მისაწოდებელი საქონლის საბაზრო ღირებულება არ აღემატება 10000 ლარს, - იწვევს პირის დაჯარიმებას შესაბამისად სასაქონლო ზედნადების გარეშე ტრანსპორტირებული ან მიწოდებული/მისაწოდებელი საქონლის საბაზრო ღირებულებით, მაგრამ არანაკლებ 1000 ლარისა". სასაქონლო ზედნადების გარეშე საქონლის აღმოჩენა განიხილება ერთ სამართალდარღვევად, მიუხედავად ამ საქონლის ასორტიმენტისა. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში უზედნადებო საქონლის ჯამური საბაზრო ღირებულება 1000 ლარზე ნაკლებია, ამიტომ თქვენ დაჯარიმდებით 1000 ლარით.

კითხვა: საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებული საგადასახადო შეთანხმება ვრცელდება თუ არა არადეკლარირებული შემოსავლების შემთხვევაში 2004 წლამდე პერიოდზეც?

პასუხი: საგადასახადო შეთანხმებით არადეკლარირებული გადასახადების (შემოსავლების) აღიარებაზე 2004 წლამდე საანგარიშო პერიოდებზე რაიმე აკრძალვას ან შეზღუდვას არც საქართველოს საგადასახადო კოდექსი და არც საქართველოს მთავრობის 15.12.2009 წ. #230 დადგენილება არ შეიცავს. თუმცა, გაუგებარია, თუ რატომ უნდა მოახდინოს 2004 წლამდე (2003 და უფრო ადრინდელი წლები) საანგარიშო პერიოდებთან მიმართებაში გადასახადის გადამხდელმა არადეკლარირებული გადასახადების აღიარება საგადასახადო შეთანხმებით, როდესაც ამ პერიოდებთან მიმართებაში არადეკლარირებული (დამალული) გადასახადები უკვე ამნისტირებულია საქართველოს 2004 წლის 24 დეკემბრის კანონით "ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ".

კითხვა: რა განსხვავებაა მთავრობის მიერ მიღებულ საგადასახადო შეთანხმებასა და საგადასახადო კოდექსის მიერ განსაზღვრულ გადასახადის გადავადებას შორის? შემიძლია თუ არა ვისარგებლო ორივე შემთხვევით?

პასუხი: საქართველოს საგადასახადო კოდექსიდან ამოღებულია IX თავი "საგადასახადო ვალდებულების შესრულების ვადის შეცვლა", ასე რომ საგადასახადო კოდექსის მიხედვით გადასახადის გადავადება შესაძლებელია მხოლოდ სსკ IX1 თავით "საომარი ან საგანგებო მდგომარეობისას გამოცხადებისას განსაკუთრებული პირობების შემოღებით" განსაზღვრულ შემთხვევებში და ასევე, სსკ მე-60 მუხლის მე-3 ნაწილის განსაზღვრულ შემთხვევაში (საწარმოს ლიკვიდაციისას, არა უმეტეს ორი თვისა). საგადასახადო შეთანხმების დანიშნულება სულ სხვაა.

კითხვა: საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებული საგადასახადო შეთანხმების წესით როგორ არის განსაზღვრული გადასახადის გადავადების მაქსიმალური და მინიმალური ვადები?

პასუხი: "საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების წესი და პირობები", რომელიც მიღებულია საქართველოს მთავრობის 2009 წ. 15 დეკემბრის #230 დადგენილებით, არ განსაზღვრავს გადასახადის გადავადების კონკრეტულ ვადებს. მასში, კერძოდ კი მე-4 მუხლის მე-4 ნაწილში, აღნიშნულია მხოლოდ, რომ "საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში, ამავე გადაწყვეტილებით განისაზღვრება გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო შეთანხმების შესაბამისად გადასახდელი საგადასახადო ვალდებულებების ოდენობა და გადახდის ვადა (საგადასახადო შეთანხმების შესრულების პირობები)".

კითხვა: როგორ ხდება მობილური სატელეფონო კომპანიების მიერ ბიუჯეტში თანხების გადახდა, როცა ისინი აწესებენ გარკვეული პერიოდის შეღავათებს თითოეულ წუთზე? წუთი ღირს 28,8 თეთრი. როცა წუთზე აწესებენ 20 თეთრს, ამ შემთხვევაში გადასახადს იხდიან 28,8 თეთრზე თუ 20 თეთრზე? ხომ არ აქვს ადგილი გადასახადების დამალვას?

პასუხი: ჩვენ ვერ გავაკეთებთ კომენტარს იმის შესახებ, თუ როგორ იხდიან გადასახადებს ფიჭური კავშირგაბმულობის კომპანიები. ვფიქრობთ, შეკითხვის ამ ფორმით დასმა არაკორექტულია. თუ თქვენ რომელიმე ფიჭური კავშირგაბმულობის კომპანიის ინტერესების წარმომადგენელი პირი ხართ, დაგვისვით შეკითხვა თქვენი კომპანიისათვის საინტერესო კონკრეტულ საკითხზე.

კითხვა: არ ჩავაბარე ელექტრონული ფორმით საგადასახადო დეკლარაცია, რამდენი ლარით დამაჯარიმებენ? მიმითითეთ საგადასახადო კოდექსის მუხლი.

პასუხი: კითხვაში უნდა დაზუსტდეს, თქვენ საერთოდ არ ჩააბარეთ საგადასახადო დეკლარაცია თუ ის წარადგინეთ ნაბეჭდი სახით (უშუალოდ ან ფოსტით). თუ საერთოდ არ ჩაგიბარებიათ, მაშინ გადასახადის გადამხდელის პასუხისმგებლობა განისაზღვრება სსკ 131-ე მუხლით, რომლის თანახმად:

"1. პირის მიერ საგადასახადო ორგანოში საგადასახადო დეკლარაციის/გაანგარიშების წარდგენისათვის საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი ვადის დარღვევა, - იწვევს პირის დაჯარიმებას ამ დეკლარაციის/გაანგარიშების საფუძველზე გადასახდელად დასარიცხი გადასახადის თანხის 5 პროცენტის ოდენობით ყოველ დაგვიანებულ სრულ (არასრულ) თვეზე. ამასთანავე, მთელ დაგვიანებულ პერიოდზე გამოანგარიშებული სანქციის ჯამური თანხა არ უნდა აღემატებოდეს გადასახდელად დასარიცხი გადასახადის თანხის 60 პროცენტს.

2. ამ მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით გამოანგარიშებული სანქციის ჯამური თანხა არ უნდა იყოს 200 ლარზე ნაკლები".

ამ მუხლით სანქციის დაკისრება არ ხდება, თუ დაგვიანებით წარდგენილი საგადასახადო დეკლარაციის (გაანგარიშების) საფუძველზე დასარიცხი გადასახადის თანხა ნულის ტოლია.

რაც შეეხება მეორე შემთხვევას, თუ საგადასახადო დეკლარაცია ნაბეჭდი სახით იქნა ჩაბარებული და არა ელექტრონული სახით, ამაზე რაიმე სანქციას საგადასახადო კოდექსი არ ითვალისწინებს. ეს სავსებით ბუნებრივია, რადგან ელექტრონული ფორმით დეკლარირება, საგადასახადო ორგანოების მხრიდან გადამხდელთათვის დაძალების მიუხედავად, სავალდებულო არ არის. ჩვენთვის ცნობილია შემთხვევა, როდესაც თბილისში გადასახადის გადამხდელმა, მას შემდეგ, რაც საგადასახადო ორგანომ მისგან ნაბეჭდი სახით საგადასახადო დეკლარაცია არ მიიღო, გააგზავნა ის ფოსტით და ცხადია, საგადასახადო ორგანო იძულებული შეიქმნა, ეს საგადასახადო დეკლარაცია გაეტარებინა (აესახა გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე).

კითხვა: მაქვს საბიუჯეტო დავალიანება 8000 ლარი. მაქვს თუ არა უფლება ვისარგებლო საგადასახადო შეთანხმებით?

პასუხი: არა, არა გაქვთ უფლება, რადგან სსკ 1281 მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, "გადამხდელისათვის გადასახადების ან/და სანქციების შემცირების ან არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრის მიზნით შესაძლებელია გაფორმდეს საგადასახადო შეთანხმება, თუ გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულებების ჯამური ოდენობა აღემატება 10 000 ლარს".

კითხვა: საკონტროლო-სალარო აპარატი ბუღალტრულად 16** ანგარიშზე უნდა გავატარო, თუ 21** ანგარიშზე?

პასუხი: საკონტროლო-სალარო აპარატი, რომელსაც იყენებთ თქვენს ეკონომიკურ საქმიანობაში, სასაქონლო-მატერიალურ მარაგს (16** ანგარიშებს) არ მიეკუთვნება. მისი ფასიდან და თქვენს მიერ შემუშავებული სააღრიცხვო პოლიტიკიდან გამომდინარე, ის ან აღიარებული უნდა იქნეს ძირითად საშუალებად (21** ანგარიშზე ასახვით), ან უნდა აღიარდეს მიმდინარე პერიოდის ხარჯად (7425 ანგარიშზე), თუ მისი ღირებულება ძირითადი საშუალების აღიარებისათვის დადგენილი ზღვარის ქვემოთაა. მაგალითად, საბიუჯეტო ორგანიზაციებისათვის და საჯარო სამართლის იურიდიული პირებისათვის ასეთ ზღვარად - ძირითადი საშუალების აღიარების თანხობრივ კრიტერიუმად, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 28.12.2007 წ. #1321 ბრძანებით დამტკიცებული "ბიუჯეტის დაფინანსებაზე მყოფი ორგანიზაციების ბუღალტრული აღრიცხვის შესახებ" ინსტრუქციის 21-ე მუხლით დადგენილია 500 ლარი.

კითხვა: ეკონომიკური საქმიანობა შევწყვიტე. 4 თვის შემდეგ რეგისტრაციიდან მოხსნილი საკონტროლო-სალარო აპარატი გავყიდე და მყიდველს ჩეკი ვერ ამოვურტყი. მეკუთვნის თუ არა ჯარიმა?

პასუხი: დიახ, ჯარიმა გეკუთვნით, რადგან საქონლის/მომსახურების მიწოდების დროს მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას (გარდა სსკ 971 მუხლის განსაზღვრული ზოგიერთი გამონაკლისი შემთხვევისა) საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენება აუცილებელია. თუ საკონტროლო-სალარო აპარატი უკვე რეგისტრაციიდან მოხსნილი გქონდათ, მაშინ სანქციის ასარიდებლად, მისი საფასური მყიდველს უნდა შეეტანა უშუალოდ თქვენს საბანკო ანგარიშზე, ან, თუ დღგ-ის გადამხდელი პირი ხართ, უნდა გამოგეწერათ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა.

კითხვა: საქონელს ვყიდი როგორც საბოლოო მომხმარებელზე, ასევე იურიდიულ პირებზეც. ამ უკანასკნელებზე ჩეკთან ერთად ვწერ სალაროს შემოსავლის ორდერს, რომელსაც არ ვნომრავ, რადგან არ ვაწარმოებ სალაროს წიგნს. სწორად ვიქცევი თუ არა?

პასუხი: უპირველეს ყოვლისა, შევნიშნავთ. რომ სალაროს წიგნის წარმოების ვალდებულება გაუქმებულია 2009 წლის 16 აპრილიდან, საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 13.04.2009 წ. #95/01 ბრძანების საფუძველზე. რაც შეეხება ჩეკთან ერთად სალაროს შემოსავლის ორდერის გამოწერას, ზოგადად, ამის ვალდებულება გამყიდველს არ აკისრია.

მიუხედავად ამისა, ხშირ შემთხვევაში როგორც გამყიდველისთვის, ასევე მყიდველი პირებისათვის მოსახერხებელია ჩეკთან ერთად სალაროს შემოსავლის ორდერის გაცემაც, რადგან მასში შეიძლება ჩაიწეროს მყიდველის ვინაობა, ასევე სხვა მონაცემებიც, რომლებიც არ არის ასახული საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკში. ჩვენ ვერ ვხედავთ ამაში რაიმე კანონდარღვევას.

მხოლოდ, შესაძლო საგადასახადო რისკებისაგან თავის ასარიდებლად, რეკომენდაციას ვიძლევით, რომ ჩეკთან ერთად გაცემულ სალაროს შემოსავლის ორდერებში გაკეთდეს აღნიშვნა: "ამორტყმულია საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკი".

კითხვა: ვარ ინდმეწარმე, დუბაიში ვყიდულობ საქონელს (ბუღალტრულად ვატარებ როგორც დ ტი 1610 კ-ტი 1440. მაქვს თუ არა უფლება, არ გამოვაჩინო, ვისგან შევიძინე საქონელი და როგორ გადავუხადე თანხა?

პასუხი: თუ თქვენი საბუღალტრო დოკუმენტაციიდან არ ჩანს, ვისგან შეიძინეთ საქონელი და როგორ გადაუხადეთ თანხა, მაშინ საგადასახადო თვალსაზრისით ეს განხილული უნდა იქნეს როგორც უცნობი პირისგან ნაჩუქარი საქონელი. ეს გაზრდის თქვენს დასაბეგრ შემოსავალს იმპორტირებული საქონლის საბაზრო ღირებულებით.

კითხვა: ინდმეწარმის საქმიანობა იყო მსუბუქი ავტომანქანების ჩამოყვანა და გაყიდვა. გაუყიდავი დამრჩა ორი ავტომანქანა, რომელსაც ორი წლის განმავლობაში ოჯახის წევრები ვიყენებდით. ახლა სურსათის მაღაზიას ვამუშავებ, წლიურ დეკლარაციაში საქონლის ნაშთებში ორი წელია ასახული მაქვს დარჩენილი ორი ა/მანქანა. 2009 წელში გავყიდე ორივე ა/მანქანა და შევიძინე ახალი ა/მანქანა. გთხოვთ მირჩიოთ, წლიურ დეკლარაციაში როგორ ავსახო?

პასუხი: თუ თქვენი ეკონომიკური საქმიანობის საბუთებში არ ჩანს ის ფაქტი, რომ ამ ორ ავტომანქანას ორი წლის განმავლობაში ოჯახის წევრები იყენებდით (და ალბათ ეს ასეა), მაშინ გამოსავალი ძალიან მარტივია: ორი ავტომანქანის გაყიდვა საშემოსავლო გადასახადის წლიურ დეკლარაციაში აისახება როგორც წინა წლიდან გადმოსული საქონლის ნაშთის რეალიზაცია. რაც შეეხება ახლად შეძენილ ავტომანქანას, თუ ის განკუთვნილია თქვენი პირადი მოხმარებისათვის, საერთოდ არ აისახება საშემოსავლო გადასახადის წლიურ დეკლარაციაში, ხოლო თუ  ახლად შეძენილი ავტომანქანის გამოყენებას გეგმავთ თქვენს ეკონომიკურ საქმიანობაში, მაშინ ის უნდა ასახოთ ბალანსზე როგორც ძირითადი საშუალება. ამ შემთხვევაში საშემოსავლო გადასახადის წლიურ დეკლარაციაში აისახება ამ ავტომანქანის საგადასახადო ამორტიზაცია, ან, თუ გამოიყენებთ სსკ 189-ე მუხლის მე-13 ნაწილით ნებადართულ მეთოდს, მისი სრული გამოქვითვა ერთობლივი შემოსავლიდან.

კითხვა: გთხოვთ განგვიმარტოთ, რა ნორმატიული დოკუმენტებით უნდა ვიხელმძღვანელოთ სააქციო საზოგადოების ნატურით გასაყოფად? კერძოდ, "მეწარმეთა შესახებ" კანონის თანახმად, ერთ-ერთ აქციონერს, რომლის წილიც არის 48%, უნდა გამოყოფა ს/საზოგადოებისგან, ხოლო ვინაიდან საქციო საზოგადოებას არ გააჩნია საჭირო ფინანსები თანხით ანაზღაურებისათვის ანუ აქციების შესყიდვისათვის, საზოგადოების უმრავლესობაც და აქციონერიც თანახმანი არიან ნატურით გაყოფაზე (გამოყოფაზე).

პასუხი: საზოგადოების გაყოფისას სამართლებრივი თვალსაზრისით ძირითადი სახელმძღვანელო საკანონმდებლო ნორმაა "მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის მე-14 მუხლი, რომლიდანაც მოვიყვანთ რამდენიმე ამონარიდს:

"13. საწარმო შეიძლება გაიყოს ორ ან ორზე მეტ საწარმოდ და მათ საქმიანობა გააგრძელონ, როგორც დამოუკიდებელმა საწარმოებმა საკუთარი სამართლებრივი ფორმით. გაყოფის შესახებ გადაწყვეტილება შეიძლება ითვალისწინებდეს, რომ ადრინდელი პარტნიორები გაყოფის შედეგად წარმოქმნილ საწარმოში მონაწილეობდნენ სხვადასხვა წილობრივ საფუძველზე. გაყოფის შესახებ წარმოქმნილი საწარმოები სოლიდარულად აგებენ პასუხს თავდაპირველი საწარმოს გაყოფამდე არსებული ვალდებულებებისათვის.

14. პარტნიორთა მიერ მიღებულ საწარმოს რეორგანიზაციის შესახებ გადაწყვეტილებაზე ვრცელდება ამ მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტებით გათვალისწინებული რეგისტრაციისა და შეტყობინების წესები. სამართლებრივი ფორმის ისეთი ცვლილებისას, რომლის დროსაც საწარმოს უნარი, დააკმაყოფილოს კრედიტორები, არ მცირდება, ასევე თუ საწარმოს მიუერთდა მისი 100%-იანი შვილობილი საწარმო, არ ვრცელდება ამ პუნქტში აღნიშნული გამოქვეყნებისა და შეტყობინების წესები, ხოლო კრედიტორებს არ წარმოეშობათ ამ მუხლის მე-15 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილება. სააქციო საზოგადოების შეზღუდულ პასუხისმგებლობის საზოგადოებად და შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების სააქციო საზოგადოებად გარდაქმნა არ მიიჩნევა კრედიტორთა დაკმაყოფილების უნარის შემცირებად.

... 17. საწარმოების გაერთიანებისა და დაყოფის რეგისტრაცია ხორციელდება საწარმოს რეგისტრაციისათვის ამ კანონით, "საჯარო რეესტრის შესახებ" საქართველოს კანონითა და ინსტრუქციით განსაზღვრული წესის შესაბამისად წარმოშობილი სუბიექტის რაოდენობის შესაბამისი მომსახურების საფასურის გადახდით.

18. საწარმოს რეორგანიზაციისას სავალდებულოა მარეგისტრირებელი ორგანოსთვის საქართველოს ფინანსთა მინისტრის შესაბამისი ბრძანებით გათვალისწინებული შედარების აქტის წარდგენა. თუ შედარების აქტიდან დგინდება საგადასახადო ორგანოს მიმართ საწარმოს დავალიანების არსებობა, ეს არის საწარმოს რეორგანიზაციაზე მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ უარის თქმის საფუძველი".

საწარმოს გაყოფის საგადასახადო საკითხები დარეგულირებულია სსკ 215-ე მუხლით და 225-ე მუხლის 3-"ა" პუნქტით.

კითხვა: საქართველოს რეზიდენტ კომპანიას მომსახურებას უწევს არარეზიდენტი. ანაზღაურება იბეგრება დღგ-ით (უკუდაბეგვრის წესით) და საშემოსავლო გადასახადით. აქვს თუ არა რეზიდენტ კომპანიას მომსახურების ღირებულების გამოქვითვის უფლება, თუ მას გააჩნია აღნიშნულ ოპერაციაზე მხოლოდ ინვოისი, რომელიც ხელმოწერილია მხოლოდ არარეზიდენტის მიერ? სხვა რა საბუთია საჭირო ამისათვის?

პასუხი: თუ ეს მომსახურება დაკავშირებულია საქართველოს რეზიდენტი კომპანიის ეკონომიკურ საქმიანობასთან, მას ასეთი გამოქვითვის უფლება აქვს არარეზიდენტი პირისგან მიღებული ინვოისის საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობა სასურველია, მაგრამ - არა სავალდებულო.

კითხვა: წარმოვადგენთ შპს-ს. სასაქონლო ზედნადების გამოწერის დროს ტვირთის გამგზავნის და შესაბამისად ტვირთის მიმღების გრაფაში ვწერთ "იგივეს". მაინტერესებს, არის თუ არა ეს შემთხვევა კანონის დარღვევა და დამეკისრება თუ არა ჯარიმა?

პასუხი: მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობა სასაქონლო ზედნადების ასეთ შევსებაზე, როდესაც ტვირთის გამგზავნი გამყიდველია, ხოლო ტვირთის მიმღები - მყიდველი და ამიტომ, შემოკლებისათვის, სასაქონლო ზედნადებში წერია "იგივე", ჯარიმას არ ითვალისწინებს. შევნიშნავთ მხოლოდ, რომ შეიძლება გამყიდველი და ტვირთის გამგზავნი ერთი და იგივე იყოს, მაგრამ განსხვავდებოდეს მისამართი, რადგან "გამყიდველის" სტრიქონში იწერება მისი იურიდიული მისამართი, ხოლო "ტვირთის გამგზავნის" სტრიქონში - საქონლის ტრანსპორტირების დაწყების ადგილი. იგივე ეხება "მყიდველის" და "ტვირთის მიმღების" სტრიქონებს.

კითხვა: საწარმოს აქვს ზედმეტობა გადახდილი გადასახადების მიხედვით. ამიტომ ხელფასების გაცემისას საწარმომ არ გადარიცხა საშემოსავლო გადასახადი, თუმცა გაცემული ხელფასების დეკლარირება მოახდინა მართებულად. აღნიშნული ხომ არ ჩაეთვლება საწარმოს საშემოსავლო გადასახადის დაუკავებლობა/ბიუჯეტში არასრულად გადარიცხვაში და ხომ არ დაჯარიმდება სსკ 134-ე მუხლის მიხედვით?

პასუხი: საგადასახადო აგენტს საშემოსავლო გადასახადის ბიუჯეტში გადახდის ვალდებულება ეკისრება მისი ფაქტობრივად დაკავების შემდეგ (ანაზღაურების, პროცენტის ან დივიდენდის გაცემის შემდეგ), მაგრამ ეს ვალდებულება არ უნდა იქნეს განხილული მისი სხვა საბიუჯეტო ვალდებულებებისაგან განმხოლოებულად. ამიტომ, მიუხედავად იმისა, რომ სსკ 134-ე მუხლში აღნიშნულია: "საგადასახადო აგენტის მიერ გადახდის წყაროსთან გადასახადის თანხის დაუკავებლობა ან.და დაკავებული გადასახადის თანხის ბიუჯეტში არასრულად გადახდა, - იწვევს საგადასახადო აგენტის დაჯარიმებას დაუკავებელი/გადასახდელი გადასახადის თანხის 10 პროცენტის ოდენობით", საწარმოსთვის საგადასახადო დავალიანებაში ზედმეტობის ფარგლებში წყაროსთან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადაუხდელობა არ შეიძლება გახდეს მისთვის საჯარიმო სანქციის დაკისრების საფუძველი. ეს გამომდინარეობს სსკ მე-12 მუხლის 24-ე ნაწილში მოცემული "საგადასახადო დავალიანების" განმარტებიდან - "სხვაობა გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ჯამურ საგადასახადო ვალდებულებასა და მის მიერ ცალკეული გადასახადების ან/და სანქციების მიხედვით ზედმეტად გადახდილი თანხების ჯამს შორის".

კითხვა: საქმე ეხება პურპროდუქტების დისტრიბუციას. ვინაიდან პური მალფუჭებადი საქონელია, თითქმის ყველა მაღაზიიდან პურის შეტანიდან მეორე დღესვე ხდება პურის უკან დაბრუნება. ასეთი მაღაზიების რიცხვი არის დაახლოებით 300. საქონლის შეტანა ხდება სასაქონლო ზედნადებით და იბეგრება დღგ-ით ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერის გარეშე, ხოლო მისი უკან დაბრუნება ასევე ხდება სასაქონლო ზედნადებით. ასეთი ოპერაციით საწარმოს წარმოექმნება საკმაო ზარალი დღგ-ში. გვაინტერესებს თქვენი მოსაზრება ამასთან (დღგ-ით დაბეგვრასთან) დაკავშირებით.

პასუხი: ვინაიდან პურის მიწოდებას თქვენ ახდენთ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გარეშე, ამიტომ პურის უკან დაბრუნებაზე კორექტირების ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა, რაც დარიცხული დღგ-ის დაკორექტირების შესაძლებლობას მოგცემდათ, შეუძლებელია და საწარმო ზარალობს ზედმეტად დარიცხული დღგ-ის თანხით. ჩვენი აზრით, გამოსავალი შეიძლება იყოს ორი:

1) მთელი თვის მიწოდებაზე გამოიწეროს ერთი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა თვის ბოლო დღის რიცხვით, რაც ამჟამად მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით დასაშვებია, და იმავე დღის რიცხვით გამოიწეროს ამ ანგარიშ-ფაქტურის კორექტირების ანგარიშ-ფაქტურა თვის განმავლობაში უკან დაბრუნებულ საქონელზე;

2) მაღაზიებთან უნდა დაიდოს ხელშეკრულებები "საქონლის სარეალიზაციოდ გადაცემაზე", სადაც აღნიშნული უნდა იყოს, რომ საკუთრების უფლება მაღაზიას გადაეცემა მხოლოდ პურის რეალიზაციის შედეგად, ხოლო მაღაზიაში განთავსებული პური მის რეალიზაციამდე რჩება მიმწოდებლის საკუთრებაში. ასეთ შემთხვევაში ყოველდღიურად უნდა გამოიწეროს რამდენიმე სასაქონლო ზედნადები: ჯერ (დღის დასაწყისში) სასაქონლო ზედნადები უნდა გამოიწეროს არა გაყიდვაზე, არამედ საპასუხისმგებლო შენახვაზე გადაცემაზე მისი შემდგომი რეალიზაციის უფლებით, ხოლო შემდეგ (დღის ბოლოს) - საქონლის ფაქტობრივ მიწოდებაზე (ტრანსპორტირების გარეშე), დღის განმავლობაში გაყიდული პურის რაოდენობაზე. ყოველი თვის ბოლოს მაღაზიის მიერ თვის განმავლობაში რეალიზებულ პურზე მიმწოდებელი გამოიწერს ერთიან საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურას. სხვათა შორის, ურთიერთობის ასეთი ფორმა პროდუქციის გამყიდველსა და მაღაზიებს შორის შეიძლება არსებობდეს სხვა (არამალფუჭებად) საქონელთან მიმართებაშიც.

კითხვა: კომპანია (ქართული საწარმო) დაფუძნებულია 2004 წელს და საექსპედიტორო საქმიანობას ეწევა 2007 წლიდან. აღნიშნული კომპანია ახორციელებს საექსპედიტორო მომსახურებას (პროვიზიის გადახდა სატრანსპორტო კომპანიებისათვის ტვირთის გადატანისათვის) სხვადასხვა იურიდიული პირების დაკვეთით როგორც საქართველოს ტერიტორიაზე, ასევე მის ფარგლებს გარეთ. მის საქმიანობაში შედის ტვირთების ექსპედიცია დსთ-ის ქვეყნებიდან იმპორტის სახით, ასევე ამ ქვეყნებში საქართველოდან ექსპორტის სახით. გადაზიდული ტვირთების ძირითადი ჩამონათვალი ასეთია: ხორბალი, ფქვილი, ღვინო და სპირტიანი სასმელები, გაზიანი სასმელები, სამშენებლო მასალები და ა.შ. - ე.წ. "მშრალი ტვირთები".

გარდა ამისა, კომპანია აწარმოებს სატრანზიტო ტვირთების ექსპედიციას როგორც საქართველოს გავლით (თურქეთი-შუა აზიის ქვეყნები, უკრაინა-სომხეთი, უკრაინა-აზერბაიჯანი, ბულგარეთი-სომხეთი, ბულგარეთი-აზერბაიჯანი), ასევე საქართველოს ფარგლებს გარეთ საქართველოს ტერიტორიის გავლის გარეშე (უკრაინიდან - აზერბაიჯანში, ყაზახეთიდან - აზერბაიჯანში).


ტვირთების გადაზიდვა ხორციელდება სარკინიგზო ტრანსპორტის და საზღვაო სარკინიგზო-ბორნების მეშვეობით, ხოლო ფოთისა და ბათუმის ნავსადგურებში გემებით შემოტანილი ტვირთების გადამუშავება და ვაგონებზე გადატვირთვა ხორციელდება საქართველოს რეზიდენტი საწარმოს მეშვეობით.


შპს-ის მფლობელობაში სატრანსპორტო საშუალებები არ ირიცხება და გადაზიდვების ექსპედიციას აწარმოებს მხოლოდ სატრანსპორტო კომპანიებზე პროვიზიის გადახდით.


ეკუთვნის თუ არა კომპანიას არარეზიდენტების მიერ მიღებული შემოსავლების დაბეგვრა 4%-იანი განაკვეთით, უცხოური საექსპედიტორო საწარმოების მიერ გაწეული საექსპედიტორო მომსახურების შემთხვევაში საქართველოს ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ? (იხილეთ მაგალითები).


ა) ტვირთის გადატანისას ტრანზიტის რეჟიმით საქართველოს ტერიტორიის გავლით:


შეკვეთა ტვირთის საექსპედიტორო მომსახურებაზე თურქეთის რეზიდენტი საწარმოს მიერ, ტვირთი - მარმარილო გემზე დაიტვირთა თურქეთში, შემოვიდა ფოთში, გადაიტვირთა ვაგონებზე და საბაჟოს მიერ გაიცა ტვირთზე შიდა საბაჟო მოწმობა ტრანზიტის რეჟიმით. საქართველოს ტერიტორიაზე ტვირთის გადაზიდვა განხორციელდა რეზიდენტი კომპანიის (საქართველოს რკინიგზის) მეშვეობით აზერბაიჯანის საზღვრამდე. აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე გადაზიდვა განხორციელდა აზერბაიჯანის რეზიდენტი სატრანსპორტო კომპანიის მეშვეობით (აზერბაიჯანის რკინიგზა) და კასპიის ზღვაზე სარკინიგზო-ბორნით აზერბაიჯანის რეზიდენტი სატრანსპორტო კომპანიის მეშვეობით (კასპიის სანაოსნო), რომლებმაც დაკვეთა მიიღეს ოფშორში რეგისტრირებული საექსპედიტორო კომპანიის მეშვეობით, რომლის დამკვეთი იყო ქართული საწარმო. ტვირთი ჩაბარდა თურქმენეთის საზღვარზე მიმღებს.


ბ) (ექსპორტი) საქართველოს რეზიდენტის შეკვეთა ტვირთის ექსპედიციაზე, ტვირთი - მინერალური წყალი დაიტვირთა საქართველოში (საბაჟოს მიერ გამოწერილი იქნა ექსპორტის რეჟიმის შიდა საბაჟო მოწმობა) და გაიგზავნა ყაზახეთის დანიშნულებით ყაზახეთის საზღვრამდე. საქართველოში გადაზიდვა კვლავ საქართველოს რკინიგზის მეშვეობით ხორციელდება, ხოლო აზერბაიჯანში - ა) პუნქტით განსაზღვრული მეთოდით.


გ) (იმპორტი) ტვირთი - ფქვილი, უკრაინიდან ხდება საქართველოში იმპორტის რეჟიმით შემოტანა (იმპორტის რეჟიმის შიდა საბაჟო მოწმობა გამოიწერა საქართველოს საზღვარზე) უკრაინის, რუსეთის და აზერბაიჯანის გავლით, აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე გადაზიდვა ხორციელდება ა) პუნქტით განსაზღვრული მეთოდით, ხოლო რუსეთისა და უკრაინის ტერიტორიებზე - ქართული საწარმოს დაკვეთით აღნიშნული ქვეყნების რეზიდენტი საექსპედიტორო საწარმოების მიერ, რომლებიც თავის მხრივ სატრანსპორტო მომსახურებას უკვეთავენ ამავე ქვეყნების რეზიდენტ სატრანსპორტო კომპანიებს (უკრაინის რკინიგზა და რუსეთის რკინიგზა).


დ) ტვირთის გადატანისას ტრანზიტის რეჟიმით საქართველოს ტერიტორიის გაუვლელად:


ტვირთი - ხორბალი, რომელიც გადაიზიდება უკრაინიდან რუსეთის გავლით აზერბაიჯანის დანიშნულებით; აზერბაიჯანის ტერიტორია - ა) პუნქტით განსაზღვრული მეთოდით, ხოლო უკრაინა და რუსეთი - გ) პუნქტით განსაზღვრული მეთოდით.


პასუხი: თუ არარეზიდენტის ქვეყანასთან საქართველოს არ აქვს გაფორმებული, რატიფიცირებული და ძალაში შესული საერთაშორისო ხელშეკრულებები "ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ" (სხვათა შორის, ასეთი ხელშეკრულებები გაფორმებული და რატიფიცირებულია ოცზე მეტ ქვეყანასთან, მათ შორის აზერბაიჯანთან, სომხეთთან, უკრაინასთან, ყაზახეთთან, თურქმენეთთან და თურქეთთან), მაშინ არარეზიდენტის მიერ საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი უნდა დაიბეგროს გადახდის წყაროსთან საშემოსავლო გადასახადით სსკ 197-ე მუხლით განსაზღვრული განაკვეთის მიხედვით. საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი განისაზღვრება სსკ 24-ე მუხლის მიხედვით, რომლის 1-"ჟ" პუნქტის თანახმად, ასეთ შემოსავალს მიეკუთვნება "საქართველოსა და უცხო ქვეყნებს შორის საერთაშორისო გადაზიდვებში სატრანსპორტო მომსახურებით... მიღებული შემოსავალი". საერთაშორისო გადაზიდვის განმარტება კი მოცემულია სსკ მე-12 მუხლის მე-15 და მე-18 ნაწილებში:

"15. საერთაშორისო გადაზიდვა - ნებისმიერი სახის სატრანსპორტო საშუალებით ტრანზიტის ან ექსპორტის საბაჟო რეჟიმში მოქცეული ან იმპორტამდე (საქონლის თავისუფალ მიმოქცევაში გაშვებამდე) ტვირთების გადაზიდვა, აგრეთვე ორი ქვეყნის გაგზავნისა და დანიშნულების პუნქტებს შორის შესაბამისი სატრანსპორტო საშუალებით მგზავრთა გადაყვანა".

"18. საქონლის ექსპორტი, საქონლის იმპორტი, საქონლის რეექსპორტი, საქონლის ტრანზიტი, საქონლის დროებითი შემოტანა, საბაჟო ტერიტორიაზე საქონლის გადამუშავება..., საქონლის საბაჟო ტერიტორია და საბაჟო საზღვარი - თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, განისაზღვრება საქართველოს საბაჟო კანონმდებლობის შესაბამისად".

აღნიშნული დებულებებიდან აშკარაა, რომ შეკითხვაში მოცემულ "ა" (ტრანზიტი საქართველოს ტერიტორიის გავლით), "ბ" (ექსპორტი) და "გ" (იმპორტი) მაგალითებში არარეზიდენტის მომსახურება საერთაშორისო გადაზიდვაა და საქართველოში არსებულ გადახდის წყაროსთან უნდა დაიბეგროს 4%-იანი განაკვეთით, ხოლო "დ" მაგალითის შემთხვევაში (ტრანზიტი საქართველოს ტერიტორიის გაუვლელად) - არა.

პასუხის შესწორება

ამ კითხვაზე ჩვენი პასუხის გაცემის დროს არ იქნა გათვალისწინებული საქართველოსა და სხვა სახელმწიფოებს შორის გაფორმებული ორი საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომლებიც ძალაშია და რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის მიერ: Основное многостороннее соглашение о международном транспорте по развитию коридора Европа-Кавказ-Азия (ხელმოწერილია საქართველოს, აზერბაიჯანის, სომხეთის, ბულგარეთის, რუმინეთის, მოლდოვას, უკრაინის, თურქეთის, ყაზახეთის, უზბეკეთის, ყირგიზეთის და ტაჯიკეთის მიერ. საქართველოსთვის ძალაშია 1999 წლის 16 აპრილიდან) და Соглашение между Правительством Республики Грузия и Правительством Украины о торговом судоходстве (ძალაშია 1994 წლის 1 აგვისტოდან).
 
პირველი ხელშეკრულების მე-5 მუხლის (Уплата налогов, сборов и других платежей) თანახმად, "Налоги, сборы и другие платежи, вне зависимости от их названия или предназначения не будут взиматься в отношении транзитных перевозок, за исключением оплаты расходов за транспортные, таможенные услуги, услуги связанные с перевозкой, а также платежей за пользование транспортной инфраструктурой".

ამგვარად, ტრანზიტულ ტვირთებთან დაკავშირებით შეკითხვაში მოცემულ სიტუაციაში, არარეზიდენტებისათვის გადახდილი თანხები გადახდის წყაროსთან არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადით არ უნდა დაიბეგროს.

ჟურნალ "ააფის" რედაქცია